Tusnakt n rulit · Tikti · 7 tsd

Amlili deg uɣawas aɣezfan: alugen n wuṭṭunen imeqqranen deg rulit

Amek i yettqarrab ulemmas ɣer −2,70%, d wayɣer aya yettawi ugar n wakud n wayen i d-yeqqar uḥulfu.

Tiririt tawezlant

Alemmas n lexsara i tuzzya yettqarrab ɣer −1/37 mi ara ttnernint tuzzyiwin, s usemres yettenqasen am 1/√N. Deffir 1 000 n tuzzyiwin ɣef uzeggaɣ, alemmas s umata yella daxel n ±3% seg wayen yettwaṛǧan.

yettwaṛǧan i tuzzya
−2,70%
asemres deffir N
σ/√N
N i ±1%
~10 000
amḍan meṛṛa ur yettqarrab ara
yettbeɛɛid

Alugen n wuṭṭunen imeqqranen

Alemmas deg tikli n rrhun imanayen yettqarrab ɣer wazal yettwaṛǧantusnaktAzal yettwaṛǧanAlemmas n ugmuḍ n yal rrehn deg uɣawas aɣezfan. −1/37 n rrehn i yal rrehn amagnu awrupi.Ɣer akk →. Deffir N n tuzzyiwin s lexlaṣ imsawi s yiwen uferdisidrimenAferdisRrehn agejdan s wacu i yettxeddem unagraw neɣ amurar. Inagrawen n usnerni ttwaglamen s yiferdisen akken ad ilin i yal ṭṭabla.Ɣer akk →, agmuḍ alemmas i tuzzya yesɛa azal yettwaṛǧan n −1/37 d ubeɛɛed alugantusnaktAbeɛɛed aluganAẓar amkuẓ n tavaryans; ameccaq n umata gar ugmuḍ d wazal yettwaṛǧan.Ɣer akk → n 1/√N. Deg N = 100, asemres-nni d 10% n udrim n rrehn, qrib ukkuẓ n tikkal 2,7% n tezmilt. Deg N = 1 000 d 3,2%, qrib kif kif d tezmilt. Deg N = 10 000 d 1%, lmaziyya tban-d s lebyan. Lmaziyya ur d-tettban ara deg teɣimit, tettban-d s tidet deg useggas.

tuzzyiwinσ n ulemmas i tuzzya (lexlaṣ imsawi)lmaziyya am uḥric n σ
1031,6%0,09
10010,0%0,27
1 0003,2%0,85
10 0001,0%2,70
100 0000,3%8,54
I yal aferdis yettwarehnen. Lmaziyya tettuɣal d tin yettbanen deg tidaddanin gar 1 000 d 10 000 n tuzzyiwin.

Ayen yettqarraben d wayen ur nettqarrab ara

Alemmas i tuzzya yettqarrab. Amḍan meṛṛa ala: yettbeɛɛid ugar ɣef yilem mi ara yimɣur N, s qrib 2,7% n N deg wayen yettwaṛǧan, s usemres n √N i d-yezzin i waya. Amurar i yuraren 10 000 n tuzzyiwin s $10 yettwaṛǧan ad yili s lexsara n $2 700, rnu neɣ kkes $1 000. Tafesna deg tikli n uzeggaɣrrehnAzeggaɣRrehn s lexlaṣ imsawi ɣef 18 n wuṭṭunen izeggaɣen. S tefransist: rouge.Ɣer akk → tersa zik qrib 48,65%; lḥisab deg tikli ur yers ula s anida.

Mraw n tɣimiyin iɣezfanen: 1 000 n tuzzyiwin s $10 ɣef uzeggaɣagmuḍ mgal tazwara
+$440$0−$660+$160−$3300125250375500tuzzyiwinagmuḍ
1 000 n tɣimiyin × 500 n tuzzyiwin · amidadi p10/p25/p75/p90, anili afsas azal n tlemmast, 79 n yimedyaten ifsasen · sekcmet taɣerdayt deg udlif i yiswiren n yal tuzzya
  • p10 −$440
  • p25 −$280
  • azal n tlemmast −$140
  • p75 +$0
  • p90 +$140
1 000 n tɣimiyin × 500 n tuzzyiwin · agellus y yettwagzem ɣer yiswiren 1–99 (seg uzal amecṭuḥ akk −$940 ar umeqqran akk +$660) · 500 n tuzzyiwin · tazwara $10 · lexlaṣ imsawi
Deg 1 000 n tuzzyiwin, tugget n yijerriḍen llan ddaw yilem, asemres mazal-it d ameqqran. Lmaziyya tettarbaḥ; tavaryans mazal tettɛeyyiḍ.

Ayɣer yettecceḍ uḥulfu

Imdanen ttraǧun lmaziyya ad d-tban s tɣawla acku 2,70% yettban d aṭas, ttraǧun izrar iɣezfanen ad «msawan» acku alugen n wuṭṭunen imeqqranentusnaktAlugen n wuṭṭunen imeqqranenAlemmas n yigmaḍ imanayen yettqerrib ɣer wazal yettwaṛǧan mi ara yettimɣur umḍan n tirmitin.Ɣer akk → yeqqar belli ilemmasen ttqarraben. Sin yiḥulfa-a ɣelṭen deg teskala: lmaziyya d tamecṭuḥt mgal tavaryanstusnaktTavaryansAktazal n wamek i d-ttwazzaren igmaḍ i tama n wazal yettwaṛǧan. Meqqret i rrehn ɣef yiwen wuṭṭun, meẓẓiyet i rrhun s lexlaṣ imsawi.Ɣer akk → n yiwet n tuzzya (σ = 1 n uferdis mgal EV = 0,027), ihi tettawi (1/0,027)² ≈ 1 400 n tuzzyiwin akken ad d-tban s yiwen sigma. Yerna aqarreb n ulemmas ur yettɛawan ara akken ad d-yerr amḍan meṛṛa; yessfesay kan ahuzzu yezrin.

Aqarreb i rrhun nniḍen

I yiwen wuṭṭunrrehnYiwen wuṭṭunYiwen wuṭṭun kan, ixelleṣ 35:1.Ɣer akk → σ = 5,84, ihi yiwen leḥsab yettak-d (5,84/0,027)² ≈ 47 000 n tuzzyiwin akken lmaziyya ad taweḍ ɣer yiwen sigma. Amurar ɣef yiwen wuṭṭun yezmer ad yurar iseggasen war ma lmaziyya tettwafraq ɣef zzher deg yiseklasen-is, ɣas akken ixelleṣ yiwet n 2,70% am umurar n uzeggaɣ i tt-iwalan deg kra n ddurtat.

Ayen d-yettawi i ukayad n yinagrawen

Yal win yeqqaren belli anagraw yeteddu ilaq ad yezmer ad t-id-yesken deg 10 000 n tuzzyiwin neɣ ugar s ulemmas sennig n yilem yettwarun. Deg 1 000 n tuzzyiwin, alemmas sennig n yilem ɣef lexlaṣ imsawi d aneḍru n yiwen seg semmus ma ulac lmaziyya; deg 100 n tuzzyiwin d qrib aḍeggeṛ n uṣurdi. Isimulaturen n usmel-a sselkamen 2 000 n tɣimiyin s teɣzi i tfernem deg yiwet n tsint, d abeggen ugar n yal awal n yimdanen.

Tasemselt

alemmas i tuzzya → −1/37
σ(alemmas) = σ / √N
E[amḍan meṛṛa] = −N/37 · σ(amḍan meṛṛa) = σ√N

Isteqsiyen

Ma uraraɣ aṭas, ur ttiliɣ ara s rrbeḥ ɣer taggara?

TaprubabilittusnaktTaprubabilitAzal n yiwen ugmuḍ ad d-yeḍru, seg 0 ɣer 1 neɣ seg 0% ɣer 100%. Yiwen wuṭṭun: 1/37 = 2,70%.Ɣer akk → ad tilim tikkelt nniḍen s rrbeḥ tettṣubbu ɣer yilem mi ara turarem. Amḍan meṛṛa yettṣubbu war talast.

Alugen n wuṭṭunen imeqqranen deg rulit yebɣa ad yini belli aḍebsi yesseɣti iman-is?

Ala. Yebɣa ad yini belli ahuzzu yezrin yettuɣal d aḥric amecṭuḥ n tegrumma tameqqrant ugar.

Acḥal n tuzzyiwin uqbel ad ttekleɣ ɣef ugmuḍ?

I lexlaṣ imsawi, qrib 10 000 uqbel ad d-tban lmaziyya s lebyan. I yiwen wuṭṭun, qrib 50 000.

Urar s tusnakt

Ɛerḍet-tent s yiman-nwen qbel. Yal tifrat tettwaffer; ldit-tt mi ara tilim twejdem.

  1. Sin yimdukal urarn 20 n tunnḍiwin n wurar n lḥeqqtusnaktUrar n lḥeqqUrar anda ulac win ɣur-s lmaziyya: yal rrehn azal-is yettwaṛǧan d ilem.Ɣer akk →, tigri n uṣurdi neɣ azeggaɣrrehnAzeggaɣRrehn s lexlaṣ imsawi ɣef 18 n wuṭṭunen izeggaɣen. S tefransist: rouge.Ɣer akk → mgal uberkanrrehnAberkanRrehn s lexlaṣ imsawi ɣef 18 n wuṭṭunen iberkanen. S tefransist: noir.Ɣer akk → s yilmawenaḍebsiIlemTaxxamt tazegzawt tasuft ur yeṭṭif ula d yiwen n rrehn s lexlaṣ imsawi, n ddzina neɣ n tgejdit; d aɣbalu n lmaziyya n lkazinu. Daɣen: yiwen yilem, 0.Ɣer akk → i d-yettuɣalen, u ttarun tanqiḍt i yettkemmilen. Ḥesbet tunnḍiwin anda yal yiwen yezwar (amsawi yettwaḥseb i win yezwaren qbel). Anwa i yezmren ugar: ad yezwir yal yiwen, 10 n tunnḍiwin ɣef 10, neɣ ad yezwir yiwen umdakkel 20-nni meṛṛa?

    Sken-d tifrat

    Tiririt Yiwen umdakkel i yezwaren 20-nni n tunnḍiwin yezmer ugar aṭas: 35,2%, s yal yiwen seg yimdukal, mgal 6,1% i 10 ɣef 10 imsawi.

    Taprubabilit ad tili tenqiḍt n lḥeqq d tamsawit deffir 2k n tunnḍiwin d u = C(2k, k)/2²ᵏ: 0,246 deffir 10 n tunnḍiwin d 0,176 deffir 20. Agmuḍ aklasiki, alugen arc-sine, yenna belli taprubabilit ad yezwir yiwen umdakkel yettwasemman 2k n tunnḍiwin s tidet seg 2n d u(2k) × u(2n − 2k).

    Azwar deg 20-nni meṛṛa: u(20) × u(0) = 0,176 i yal amdakkel, 35,2% i yal yiwen seg-sen. Abeṭṭu imsawi: u(10) × u(10) = 0,246² = 6,1%, abeṭṭu i yesɛan taprubabilit tamecṭuḥt akk.

    Ihi deg wurar n lḥeqq, drus i yettbeddil win yezwaren. Amurar yezwaren tameddit meṛṛa, neɣ yellan deffir tameddit meṛṛa, ur iwala acemma n wuzzig, u ayagi ur d-yettini acemma ɣef uḍebsi neɣ ɣef tzmert. Epstein (2013) yefka-d alugen-nni yiwen i wuraren iɣezfanen ugar: azgen n wakud tama yesɛan zzher ugar tezwar ugar n 85% n wurar.

Taḍsa i usgunfu

Alemmas yettqarrab. Amḍan meṛṛa yettruḥ kan.

Alemmas yettqarrab. Amḍan meṛṛa yettruḥ kan.

Iɣbula

  1. Bernoulli, J. Ars Conjectandi. 1713. Alugen n wuṭṭunen imeqqranen.
  2. Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1. Wiley, taẓrigt tis 3, 1968. Aɣelluy n umqemmer, ixef XIV.
yettwasenqed 2026-09-28tamudemt: tawrupit, yiwen yilemtarrayt ↗iɣbula ↗