Amezruy d yidles · Amezruy · Amdan · 7 tsd

Blaise Pascal: tamucuha n uḍebsi n rulit

Amussnaw n tusnakt i wumi ttaken s waṭas aḍebsi, yerna yella yeɛreḍ ad yebnu kra nniḍen.

Tiririt tawezlant

Pascal (1623–1662) yexdem tirmiyin ɣef tmacinin n umussu ur nettḥebbis deg yiseggasen 1650. Aḍebsi yettezzin qrib war aḥukku i s-ttaken yezmer ad yili d jeddi n uqerru yettezzin n rulit; tilin-is d ayla-s d awal n tradisyun, mačči d ayen yettwarun deg yisemmaden.

ilul
1623, Clermont
axeddim ɣef taprubabilit
1654, akked Fermat
yemmut
1662, Paris
aḍebsi
d awal n tradisyun

Amussnaw n tusnakt

Blaise Pascal yebna tamsiḍent tamikanikt di tseɛṭac n yiseggasen, yesbeggen-d igmaḍ n tjumiṭrit tasenfalt mi yella d ilemẓi, yexdem axeddim n llsas ɣef uḍeɣḍeɣ d ilem n waḍu, yerna deg 1654, deg tebratin yuran akked Pierre de Fermat, yefra «ugur n tneqqiḍin»: amek ara yebḍu s lḥeqq adrim n rrehn n wurar n zzher i yettwagezmen. Tiririt-nsen, ad yettwabḍu wedrim i yal amurar akken tella taprubabilittusnaktTaprubabilitAzal n yiwen ugmuḍ ad d-yeḍru, seg 0 ɣer 1 neɣ seg 0% ɣer 100%. Yiwen wuṭṭun: 1/37 = 2,70%.Ɣer akk →-is ad yerbeḥ lukan ikemmel wurar, d aẓar n wazal yettwaṛǧantusnaktAzal yettwaṛǧanAlemmas n ugmuḍ n yal rrehn deg uɣawas aɣezfan. −1/37 n rrehn i yal rrehn amagnu awrupi.Ɣer akk →. Yal aḥsab n EV deg usmel-a yekka-d seg tebratin-a.

Urar yettwagezmen yeǧǧa-d adrim ara yettwabḍun: d ugur-a i fran Pascal d Fermat.

Yella s tidet waḍebsi n rulit n Blaise Pascal?

Di tlemmast n yiseggasen 1650, Pascal yexdem ɣef tmacint n umussu ur nettḥebbis, qqaren yebna aḍebsi yettwasemsawan akken iwata, yettezzin aṭas n wakud s waḥukku amecṭuḥ. Taqsiḍt i yeqqaren belli aḍebsi-a yuɣal d aqerru yettezzin (rotor)ibenkanAqerru yettezzin (rotor)Aḥric n uḍebsi yettezzin i yeṭṭfen tixxamin.Ɣer akk → n rulit tettwales-d deg waṭas n yimezruyen, yerna ur tettwaru ara deg yiwen seg yisemmaden imezwura. Yezmer d tidet belli wid yessedduyen lkazinu n temdinin n waman iḥman deg tasut wis 18 sseqdacen isem-is akken ad d-jebden imuraren. Maca d ayen ur yettqebbil ara Tanarit s yibeggnen i yellan.

awalabeggen
Pascal yebna aḍebsi yettezzin s waḥukku amecṭuḥimeslayen n yimdanen n zzman-is ɣef tirmiyin-is n umussu ur nettḥebbis; yezmer d tidet
aḍebsi-a yuɣal d aqerru yettezzin n rulitulac aɣbalu amezwaru; yettban-d deg yimezruyen n tasut wis 19
Pascal d netta i d-yesnulfan tafelwit n rrhunala; tafelwit d-tekka seg biribi d hoca
Pascal yessers tusnakt ɣef tebna rulitih; tibratin n 1654 ɣef wazal yettwaṛǧan

Taprubabilit, s wawalen-is d wawalen-nneɣ

Tibratin n 1654 ur d-bedrent ara rulit, imi mazal ur d-tban ara. Steqsayent: sin n yimuraren ḥwaǧen kraḍ n tneqqiḍin akken ad rebḥen adrim yellan di tlemmast; ḥebsen ɣef 2–1; amek ara yettwabḍu wedrim? Tiririt n Pascal tesseqdac ayen i nsemma ass-a azal yettwaṛǧan s tewtilt, d ubeggen yettuɣalen ɣef yiman-is ɣef useklu n wayen i yezmren ad d-yeḍru. Huygens yeɣra tibratin-a, deg 1657 yessufeɣ-d adlis amezwaru n uselmed ɣef wazal yettwaṛǧan. Awal «expectation» d ayla-s.

Seg ugur n tneqqiḍin ar lmaziyya n lkazinu
1654

Pascal d Fermat fran ugur n tneqqiḍin: azal yettwaṛǧan d ssuma n lḥeqq n yiwen n wadeg deg wurar.

1657

Huygens, De Ratiociniis in Ludo Aleae: tasleḍt tamezwarut yettwaḍebɛen ɣef wazal yettwaṛǧan.

1713

Jakob Bernoulli, Ars Conjectandi: alugen n wuṭṭunen imeqqranen.

1796

Rulit tettwaglem deg Paris. Yal lexlaṣ d 36/n − 1: EV = −1/37 (neɣ −2/38).

1900

Akayad χ² n Pearson, yettwasbeggen ɣef tuzzyiwin n rulit.

ass-a

Akk ayen d-yezrin, deg usmel-a, deg yiminig.

Rrehn

Abeggen n Pascal yettwassnen akk ɣef rrehn ur yelli ɣef rulit, yella ɣef Ṛebbi: «rrehn» deg Pensées i deg-s yettwali liman am rrehn s lexlaṣ ur nesɛi taggara. D abeggen n wazal yettwaṛǧan, yerna d tikkelt tamezwarut ideg yesseqdec yiwen tiẓri n tegtin akken ad yesbeggen kra. Imuraren i d-yettbedren Pascal ɣef uḍebsi bedren-d Pascal ur nelli d win ilaqen; win yesɛan azal d win yeskanen amek ara yettwasbedd ssuma n yiwen n lqmer.

Taḍsa n wakud

Ama yebna Pascal aḍebsi amezwaru n rulit ama ala, urar-a d amedya yelhan n uxeddim-is n tidet: d allal n wergaz yesbeggnen belli yiwen ur yezmir ad yawi kra seg ulac (amussu ur nettḥebbis ur iteddu ara; azal yettwaṛǧan yettwaḥrez), yettwasqedcen akken ad yesken ayen-nni kan i kra n yimelyunen n yimuraren yal aseggas.

Isteqsiyen

Yella Pascal yettqemmir?

Yella yettemlil d yimqemmren deg Paris deg tazwara n yiseggasen 1650; akka i s-d-yewweḍ ugur n tneqqiḍin s Chevalier de Méré. Ulac aɣbalu i d-yeqqaren yella yettqemmir s yedrimen s tidet.

Acuɣer aṭas n yimezruyen n rulit i d-yettmeslayen ɣef uḍebsi n rulit n Blaise Pascal?

Imi d taqsiḍt yelhan, yerna wid yessedduyen lkazinu n tasut wis 19 ḥemmlen-tt. Ɛawdet-tt s tamawt deg ukessar.

Taḍsa i usgunfu

Yesbeggen belli yiwen ur yezmir ad yawi kra seg ulac. Syin yebna yiwen lkazinu fell-as.

Yesbeggen belli yiwen ur yezmir ad yawi kra seg ulac. Syin yebna yiwen lkazinu fell-as.

Iɣbula

  1. Pascal, B. & Fermat, P. Correspondence on the problem of points. 1654. Deg Œuvres complètes.
  2. Huygens, C. De Ratiociniis in Ludo Aleae. 1657. Tasleḍt tamezwarut yettwaḍebɛen ɣef wazal yettwaṛǧan.
  3. Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture. University of Pennsylvania Press, 2005.
yettwasenqed 2026-09-28tamudemt: tawrupit, yiwen yilemtarrayt ↗iɣbula ↗